DRAM davası: 17 davacı Samsung, SK hynix ve Micron’u koordinasyonla suçladı

17 plaintiffs, Samsung, SK hynix ve Micron aleyhine ABD’de dava açtı. Davada, üç şirketin birlikte küresel DRAM pazarının yaklaşık 90%’unu kontrol ettiği ve bellek fiyatlarını 4 yıl içinde yaklaşık 700% artıracak şekilde arz kısıtlamaları üzerinde koordinasyon kurduğu iddia edildi. Başvuru, late June döneminde District Court for the Northern District of California’da yapıldı.

Fiyatların yükselmesine yol açtığı iddia edilen koordinasyon

Dilekçenin, DRAM endüstrisine yönelik iki on yılda üçüncü büyük hukuk saldırısı olduğu belirtildi. Daha önceki girişimlerin ilki, yöneticiler için ceza süreciyle birlikte sonuçlandı; $730 million düzeyinde para cezası ve yöneticiler için hapis cezaları gündeme gelirken suç kabulüyle giden bir süreç yaşandı. İkinci dava ise 2020’de çöktü ve yeni dosyanın, öldüren aynı yasal bariyeri aşması gerektiği vurgulandı.

1998 ile 2002 arasında DRAM üreticilerinin Dell, HP, Compaq, IBM, Gateway ve Apple’a satılan belleğin fiyatını sabitlediği; bunun da Department of Justice’nin sektör genelinde suç kabulü çıkarmasına yol açan dönüm noktası niteliğinde bir davaya dönüştüğü ifade edildi. Bu kapsamda 2005 yılında $300 million Samsung’dan geldi; ardından gelen ceza ise ABD’deki en yüksek ikinci cezai antitröst yaptırımı olarak nitelendirildi. Aynı dönemde Hynix için $185 million, Infineon için $160 million ve Elpida için $84 million tutarları anıldı.

ABD’de bir düzineden fazla yönetici hapis cezası aldı; ancak Micron, DoJ’nin kurumsal leniency programı kapsamında önce kendini bu çerçeveye göre konumlandırdığı için tamamen kovuşturmadan kurtuldu. Daha sonra, 2018 yılında Hagens Berman aynı üç şirketin 2016-2017 upcycle döneminde anlaşarak hareket ettiğini ileri sürerek bir class action açtı. Davada; DRAM fiyatlarının yaklaşık iki katına çıktığı bu dönemde arz büyümesinin üç şirket tarafından eş zamanlı biçimde yavaşlatıldığı iddia edildi.

Delillerin aşaması ve “plus factors” tartışması

İlgili mahkemenin davayı 2020 yılında reddettiği, Ninth Circuit’in de 2022 yılında bu kararı onayladığı aktarıldı. Kararda, iddia edilen davranışın “more likely explained by lawful, unchoreographed free-market behavior” ifadesiyle daha olası şekilde yasal, senkronize olmayan serbest piyasa davranışıyla açıklanabileceği belirtildi. Ayrıca davanın o ilk aşamada discovery evresine hiç geçmediği; bu son davanın da büyük ihtimalle aynı şekilde pleadings aşamasında karara bağlanabileceği ifade edildi.

Kaynak metinde, Sherman Act’in ticarette kısıtlama getiren anlaşmaları cezalandırdığı, ancak özdeş davranışı tek başına hedeflemediği vurgulandı. Üç firmanın yoğunlaşmış bir piyasada birbirinin kazanç görüşmelerini izlemesi ve rasyonel şekilde birbirine uyumlu üretim kesintileri yapmasının, antitröst hukukunda “conscious parallelism” olarak değerlendirildiği ve bunun yasal görülebildiği yazıldı. Supreme Court’in 2007 Twombly kararıyla birlikte, bir fiyat sabitleme şikâyetinin reddi aşabilmesi için gerçek bir anlaşmanın makul derecede olası olduğuna işaret eden olgusal iddiaların bulunması gerektiği; paralel davranışın tek başına bu eşiği asla tek başına aşamayacağı belirtildi.

Bu nedenle davacıların “plus factors” olarak bilinen unsurlara ihtiyaç duyduğu aktarıldı. Bunlar, her şirketin kendi bağımsız çıkarına aykırı hareketler, şüpheli iletişimler veya başka türlü açıklanamayan davranışlar üreten komplo fırsatları olarak sıralandı. 2018 davasında ise davacıların eight plus factors sunduğu; bunlar arasında arz disipliniyle ilgili trade-press statements ve aynı sektör etkinliklerine katılım yer aldığı; her iki mahkemenin de bunların, her şirketin toparlanmakta olan bir piyasayı sular altında bırakmanın “aptalca” olacağına bağımsız şekilde karar vermesiyle uyumlu bulunduğunu değerlendirdiği kaydedildi.

HBM’e geçişin “pretext” olarak kullanıldığı iddiası

Bu davada “yeni” olarak, dilekçenin üç bellek üreticisinin high-bandwidth memory yani HBM’e geçişini koordineli bir bahane (pretext) olarak kullanarak emtia DRAM çıktısını daraltmaya yönelik eşgüdümlü bir hamleyle ilişkilendirdiği iddia edildi. Bunun HBM talebinin gerektirdiğinden çok daha öteye giderek DDR3 ve DDR4 üretimini kısmak ve PC’ler, telefonlar ve sunucular için bellek tedarik zincirini besleyen pazarı aç bırakmak olduğu anlatıldı. Dosyanın, late 2022’de neredeyse eş zamanlı açıklanan üretim kesintileri, Micron’ın geçen yıl tüketici odaklı Crucial bellek işini kapatma kararı ve perakende tedarik kanalını kaldırması gibi ilave dayanakları üst üste koyduğu belirtildi.

Ayrıca, davacılar tarafından birlikte tedarik elde etmeyi birleştirmeyi (hoarding and resale) engellemeye yönelik ortaklaşa bir müşteri inceleme rejimi olarak okunan uygulamanın da dilekçede bulunduğu ifade edildi. Metinde, iddiaların Apple’ın bellek odaklı iPad ve Mac ürünlerinde fiyat artışlarına “downstream proof of harm” olarak yansıdığı da aktarıldı. HBM’in emtia DRAM’a kıyasla çok daha yüksek marjlar taşıdığı, bu nedenle her üreticinin Nvidia’nın sipariş defterini (order book) izleme konusunda bağımsız bir teşvikinin olduğu yazıldı.

late-2022 kesintilerinin, bir on yılı aşkın sürenin en kötü bellek düşüşü sırasında geldiği; bu süreçte SK hynix ve Micron’un faaliyet zararları yazdığı, Samsung’ın ise kesintilere rakiplerinden aylarca daha uzun süre direnmesinin “lockstep narrative”ye dayanmak isteyen bir dava için rahatsız edici olduğunun altı çizildi. Crucial kapanmasının ayrıca Micron’ın, daha yüksek ödeme yapan veri merkezi müşterilerine yönelttiği üretim tahsisiyle eş zamanlı olduğuna dikkat çekildi. Böylece dileçkedeki her iddianın komplo olmadan açıklanabilen bir karşılığının olduğu; Twombly kapsamında da davacıların başarı şansı için en azından makul bir komplo teorisine ihtiyaç duyduğu kaydedildi.

Reddetme olasılığı ve dosyanın gidişatı

Dava kapsamında “motions to dismiss” (reddetme talepleri) olasılığı üzerinde duruldu. Kaynak metinde, önde gelen bir DRAM üretim tesisi (DRAM fab) maliyetinin $15 billion ile $20 billion arasında olduğu ve yıllar gerektirdiği için, bu davada ilgili zaman ölçeğinde dördüncü bir oyuncunun açığı kazanca çevirerek (arbitrage the shortage away) dengeyi değiştirmesinin mümkün olmadığı ifade edildi. Ayrıca, esnek olmayan talep ve giriş tehdidi olmaması durumunda üç firmanın karşılıklı kendini kısıtlamadan başka bir şeye ihtiyaç duymadan fiyatları rekabetçi seviyenin üstüne taşıyabileceği belirtildi.

SK hynix’in en güncel çeyreğinde rekor düzeyde faaliyet marjı elde ettiği, 70%’in üzerinde raporlandığı yazıldı. Yatırım firması Jefferies’in ise DRAM sözleşme fiyatlarının üçüncü çeyrekte 40% to 50% ve dördüncü çeyrekte 30% to 40% daha artmasını beklediği; 2028 öncesinde anlamlı bir rahatlama öngörülmediği aktarıldı. SK Group chairman Chey Tae-won’un da tedarik sıkışıklığının sonunu daha da ileri bir tarihe koyduğu ifade edildi.

Marjların bu kadar yüksek olmasının bir kartelle uyumlu olabileceği; ancak aynı zamanda arzın eksik üretime göre kurulduğu bir piyasada talep kaynaklı bir şokla da uyumlu olabileceği ve mahkemelerin, ciddi düzeyde yüksek bir delil eşiği sağlanmadıkça jüriye iki seçenek arasında seçim yaptırmayı reddettiği vurgulandı. Burada ise bunun gerçekleşmediği ifade edilerek “Here, that doesn’t appear to have happened.” cümlesiyle durum özetlendi. Metin ayrıca Çin’in CXMT’sinin devlet desteğiyle DDR5 üretimini hızla genişlettiğine ve buradan gelen kalıcı pazar payı kazanımı ile fiyat baskısının, büyük üçlünün “piyasada rekabet baskısı yaşamadığı” varsayımını zayıflatabileceğine dikkat çekti.

Davalılar mahkemede henüz yanıt vermediği için, büyük olasılıkla reddetme talepleri sunacakları belirtildi. Reddetme aşamasını atlatmak zorunda kalınırsa, tarihinin en kârlı bellek döngüsünü yaşayan üç şirketin ilk kez, HBM tahsisi ve emtia tarafındaki kapanışlarla ilgili iç iletişimlerini davacıların avukatlarına açması gerekeceği yazıldı. Ayrıca mahkeme Ninth Circuit’in 2022 gerekçesini izlerse, davanın selefiyle aynı çizgiye bağlanacağı ve dünyanın DRAM arzının 90%’ünün, hukuk açısından “sadece iyi iş” olarak görülen paralel kısıtlamalarla üç firma tarafından yönetilmeye devam edeceği ifade edildi.

Haberin Editörü: Bade UTKU