NATO 3.0 yazısı: Avşar, Türkiye’nin stratejik ve üretim rolünü anlattı

Prof. Dr. Zakir Avşar, “NATO 3.0, Türkiye ve Erdoğan Vizyonu” başlıklı yazısında 21. yüzyılın ikinci çeyreğine girilirken uluslararası sistemin güç rekabeti, enerji arz güvenliği krizleri, siber saldırılar, uzay tabanlı askeri teknolojiler ve hibrit savaş yöntemleriyle daha karmaşık bir döneme girdiğini; bu tabloya karşı NATO’nun yapısal dönüşüme girdiğini savundu.

NATO 3.0 kavramı neyi anlatıyor?

Avşar, büyük güçler arasındaki jeopolitik mücadele, bölgesel çatışmalar, enerji arz güvenliği krizleri, siber saldırılar, uzay tabanlı askeri teknolojiler ve hibrit savaş yöntemlerinin küresel güvenlik mimarisinin yeniden tanımlanmasına yol açtığını söyledi. Bu yeni dönemde klasik güvenlik anlayışlarının giderek yetersiz kaldığını belirten Avşar, askeri güç, teknoloji, üretim kapasitesi ve stratejik dayanıklılığın tek bir güvenlik denkleminde birleştiğini aktardı.

Avşar’a göre NATO 3.0, “sıradan bir modernizasyon söylemi” olarak görülmemeli; NATO’nun organizasyonel mantığında, güç dağılımında ve operasyonel reflekslerinde yapısal dönüşümü ifade etmeli. NATO 3.0 yaklaşımının artan savunma harcamaları, güçlendirilmiş sanayi kapasitesi, adil yük paylaşımı ve yükselen tehditlere karşı kolektif caydırıcılık inşasına dayandığını ifade etti.

NATO’nun dönüşümü hangi dönemleri kapsıyor?

Avşar, NATO’nun tarihsel evrimine bakıldığında üç farklı dönemden söz edilebileceğini söyledi. İlk dönemi Sovyet tehdidine karşı kurulan klasik caydırıcılık evresi olarak anlattı ve bu aşamayı NATO 1.0 olarak niteledi. Bu yapıdaki temel prensiplerin kolektif savunma ve nükleer denge olduğunu belirten Avşar, ikinci dönem olarak Sovyetler Birliği’nin dağılması sonrasında ortaya çıkan NATO 2.0’ı sıraladı.

Avşar, NATO 2.0 döneminde terörle mücadele, kriz yönetimi, barışı koruma operasyonları ve bölgesel müdahalelerin öne çıktığını; Afganistan, Balkanlar ve Orta Doğu operasyonlarının bu dönemin belirgin örnekleri olduğunu söyledi.

NATO 3.0’da tehdit anlayışı nasıl değişiyor?

Avşar, bugün konuşulan NATO 3.0’ın çok daha farklı bir güvenlik mantığı taşıdığını dile getirdi. Tehdidin tek merkezli olmadığını belirten Avşar; Rusya, Çin, siber saldırılar, yapay zekâ destekli savaş sistemleri, enerji bağımlılığı, kritik altyapı sabotajları ve tedarik zinciri kırılmalarının aynı anda stratejik risk oluşturduğunu söyledi.

Bu nedenle NATO’nun tank ve savaş uçağından ibaret bir yapı olamayacağını ifade eden Avşar, fabrikaların, veri merkezlerinin, mikroçip üretiminin, yazılım kabiliyetlerinin ve insansız sistemlerin de askeri caydırıcılığın parçası haline geldiğini aktardı.

Türkiye’nin rolü hangi başlıklarda öne çıkıyor?

Avşar, Türkiye’nin NATO içindeki değerinin tarihsel olarak coğrafyadan beslendiğini söyledi. Karadeniz’e erişim, Boğazlar üzerindeki kontrol, Orta Doğu’ya yakınlık, Kafkasya ile temas ve Doğu Akdeniz’deki stratejik derinliğin Ankara’yı ittifakın güneydoğu kanadının vazgeçilmez unsuru yaptığını ifade etti.

Avşar’a göre yeni dönemde Türkiye’nin önemi coğrafi avantajın ötesine geçiyor. Recep Tayyip Erdoğan vizyonu ile Türkiye’nin jeopolitik bir geçiş ülkesi olmanın ötesinde stratejik kapasite üreten bir güce dönüştüğünü belirten Avşar; AK Parti ile Türk savunma sanayiinde yaşanan yapısal dönüşümün NATO içindeki güç dengesini etkileyen önemli gelişmelerden biri olduğunu söyledi.

Avşar, savunma sanayiinde yerli platform geliştirme kapasitesinin artması ve ihracat odaklı büyüme modelinin Türkiye’yi üretim gücü yüksek ülkeler arasına taşıdığını ifade etti. Özellikle insansız hava sistemleri, radar teknolojileri, elektronik harp kabiliyetleri, akıllı mühimmat ve füze sistemlerinin Ankara’nın askeri kapasitesini ciddi biçimde yükselttiğini aktardı.

Avşar, NATO Genel Sekreteri Rutte’nin Türkiye’yi ittifakın en güçlü ordularından biri olarak tanımlamasının Ankara’nın yeni güvenlik denklemindeki yerini açık biçimde gösterdiğini söyledi.

Üretim kapasitesi ve Ankara Zirvesi

Avşar, modern savaşlarda üretmeyen ülkelerin uzun süre savaşamayacağı gerçeğinin öne çıktığını ve Rusya-Ukrayna savaşının bunu net biçimde ortaya koyduğunu belirtti. Cephede kazanım sağlayan unsurlar arasında asker sayısı veya platform çeşitliliği kadar mühimmat üretim hızının da bulunduğunu ifade eden Avşar, günde binlerce top mermisinin tüketildiği bir savaş ortamında sanayi altyapısı zayıf olan aktörlerin stratejik dayanıklılığının kısa sürede aşındığını söyledi.

Avşar, güvenlik kavramının değişen doğasını da analiz etmek gerektiğini vurguladı. Türkiye’nin NATO içinde terör tehdidini en yoğun hisseden ülkelerin başında yer aldığını; sınır aşan terör ağları, düzensiz göç baskısı, devlet dışı silahlı aktörler ve hibrit güvenlik risklerinin Ankara’nın günlük güvenlik gündeminin parçası haline geldiğini aktardı. Bu nedenle Türkiye’nin tehdit algısının birçok Avrupa ülkesinden daha geniş olduğunu ve NATO’nun 360 derecelik güvenlik yaklaşımında Türkiye’nin saha deneyiminin değer ürettiğini ifade etti.

Avşar, NATO 3.0’ın en kritik unsurları arasında üretim kapasitesi bulunduğunu ve Türkiye’nin bu alanda önemli avantaja sahip olduğunu söyledi. Yaklaşık 3 bin savunma sanayi şirketinden oluşan ekosistemin, büyük ana yükleniciler ile KOBİ ölçeğindeki teknoloji firmalarını aynı zincirde birleştirdiğini; inovasyon hızını artırdığını, tedarik esnekliği sağladığını ve operasyonel ihtiyaçlara kısa sürede karşılık verdiğini belirtti.

Avşar ayrıca, NATO’nun gelecekte aradığı sanayi modelinin bu olduğunu ve Ankara Zirvesi kapsamında düzenlenen Savunma Forumu’nun bu kapsamda önemli bir sahne olduğunu ifade etti.

Avrupa boyutu ve yapay zekâ destekli sistemler

Avşar, NATO 3.0’ın Avrupa boyutunda da Türkiye’nin merkezi rol oynayacağını öne sürdü. Avrupa savunma özerkliği kavramının daha sık tartışıldığını; Avrupa ülkelerinin ABD’ye olan bağımlılığı azaltmak istediğini söyledi. Bu hedefin gerçekleşmesi için yüksek askeri kapasiteye sahip, üretim kabiliyeti güçlü ve operasyonel tecrübeye sahip ortaklara ihtiyaç duyulduğunu belirten Avşar, Türkiye’nin bu boşluğu doldurabilecek en güçlü ülke olduğunu ifade etti.

Avşar, Avrupa güvenliğinin Türkiye dışlanarak sürdürülemeyeceğini savundu. Karadeniz’de Rusya dengesi, Doğu Akdeniz enerji güvenliği, göç yönetimi, Orta Doğu krizleri ve Kafkasya istikrarının Ankara hesaba katılmadan yönetilemeyeceğini aktardı. Bu nedenle NATO 3.0’ın Türkiye’nin çevresel değil, merkezi aktör olduğu bir güvenlik mimarisi üreteceğini söyledi.

Avşar’a göre Geleceğin NATO’sunu belirleyecek bir diğer alan yapay zekâ destekli savunma sistemleri. Otonom platformlar, sürü dronlar, karar destek algoritmaları, elektronik savaş ve kuantum iletişim teknolojilerinin geleceğin savaş ortamını şekillendireceğini belirten Avşar, Türkiye bu alanlara yatırım yapmayı sürdürdükçe stratejik etkisini artıracağını söyledi.

NATO 3.0 açısından fırsatlar ve sorumluluklar

Avşar, NATO 3.0 açısından Türkiye’nin önündeki fırsatlar kadar sorumlulukların da bulunduğunu ifade etti. Savunma üretim kapasitesinin sürdürülebilir finansmanla desteklenmesi, Ar-Ge yatırımlarının büyütülmesi, nitelikli insan kaynağının geliştirilmesi ve stratejik ortaklıkların derinleştirilmesinin önem taşıdığını aktardı. Avşar, bu unsurların Ankara’nın uzun vadeli ağırlığını belirleyeceğini söyledi.

Avşar, bütün bu dinamikler ışığında NATO 3.0’ın eski ittifak modelinin basit bir güncellemesi olmadığını; güç merkezlerinin yeniden dağıldığı, üretim kapasitesinin güvenliğin ana unsuru haline geldiği ve bölgesel aktörlerin küresel etkisinin arttığı yeni bir çağın ifadesi olduğunu dile getirdi. Türkiye’nin yeniçağın pasif izleyicisi olmadığını; askeri kapasitesi, coğrafi avantajı, savunma sanayi üretim gücü, diplomatik manevra alanı ve kriz yönetimi tecrübesiyle ittifakın geleceğini şekillendiren ana aktörlerden biri olduğunu aktardı.

Avşar, önümüzdeki on yılda NATO daha güçlü, daha üretken ve daha dayanıklı hale gelecekse bunun en önemli taşıyıcı kolonlarından biri Türkiye olacağını; bu nedenle NATO 3.0’ın Türkiye açısından savunma başlığının ötesinde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Avşar, Ankara Zirvesiyle Türkiye’nin yeni güvenlik mimarisinin merkezinde yer alarak karar veren, yön belirleyen ve güç üreten ülkeler arasında konumunu sağlamlaştırdığını ifade etti.

Haber Editörü: Bade Utku